ILMIJA HISTORIJAT

TRADICIJA DUGA GOTOVO STOLJEĆE

O potrebi organiziranja ilmijje u Bosni i Hercegovini govorilo se još na skupštini Muslimanskog muallimskog i imamskog društva Bosne i Hercegovine, odžranoj 5. augusta 1911. godine. I prije toga se među ilmijjom, posebno sarajevskom, razgovaralo o potrebi formiranja udruženja koje bi okupljalo sve pripadnike ilmijanskog staleža: pomišljalo se na proširenje postojećeg Muallimskog i imamskog društva i na promjenu njegovih pravila. Postojala je i ideja o osnivanju drugog društva, pored već postojećeg. I aktuelna dešavanja išla su u prilog osnivanju novog društva koje bi okupljalo svu ilmijju. Naime, bilo je napada, po novinama i inače, na ilmijju, kao i omalovažavanja njenog rada i uloge u našem društvu. Da bi se uspješno mogla suprotstaviti takvim tvrdnjama, naročito pisanju novina, trebalo je što prije udružiti se i udruženim snagama braniti svoja prava i svoj ugled.

Poslije brojnih razgovora i konsultacija, početkom februara 1912. godine, sastala se sarajevska ulema i druga (...) u stanu reisu-l-uleme hfz. Sulejman-ef. Šarca i, nakon svestranog razmatranja iznesenih stavova i postignutog dogovora, izabran je Privremeni (Inicijativni odbor) sa zadaćom, da što prije izradi nacrt pravila Udruženja bosanskohercegovačke ilmijje. U privremeni odbor su izabrani: h. Mehmed Džemaludin-ef. Čaušević – profesor u Šerijatskoj sudačkoj školi, Omer-ef. Zukanović – član Ulema medžlisa, Ismail-ef. Bukvica - šerijatski sudac, Salim-ef. Muftić – muderris, Ahmed-ef. Burek – jeroučitelj u Gimnaziji i Muhamed Seid-ef. Serdarević - predsjednik Muslimanskog muallimskog i imamskog društva za Bosnu i Hercegovinu.

Privremeni odbor izradio je Nacrt pravila i, u sporazumu s reisu-l-ulemom Šarcem, zakazao Osnivačku skupštinu Udruženja bosanskohercegovačke ilmijje za 9. mart 1912.   Skupština je održana u prostorijama Ulema-medžlisa. Otvorio ju je reisu-l-ulema Šarac, pozdravio prisutne i obrazložio potrebu osnivanja Udruženja. Za predsjednika Skupštine izabran je reisu-l-ulema u penziji h. Mehmed Teufik-ef. Azapagić. O potrebi udruživanja ilmijje govorio je i Džemaludin Čauević, napominjući da to ilmijjja radi i u drugim zemljama. Nacrt pravila je čitan dva puta: prvi put bez diskusije, a drugi put je čitan član po član, te diskutirano o svakom članu posebno. Nakon toga Nacrt pravila je usvojen, uz obavezu da se pošalje nadležnim državnim vlastima na odobrenje. Time je rad Skupštine završen. Pravila su saglasnost Zemaljske vlade za Bosnu i Hercegovinu dobila već u aprilu.

Privremeni odbor sazvao je Konstituirajuću skupštinu Udruženja bosanskohercegovačke ilmijje za 28. septembar 1912. U ime Privremenog odbora Skupštinu je otvorio i pozdravio Omer-ef. Zukanović. Mehmed Džemaludin Čaušević je obavijestio Skupštinu o radu Odbora, poslovima koji su završeni i o zadacima budućeg odbora. Izvještava da se u Udruženje do tada bilo upisalo 670 članova. Poslije toga je izvršen izbor članova Glavnog odbora Udruženja, koji se dan kasnije i konstituiran: predsjednik h. Mehmed Džemaludin-ef. Čauević, potpredsjednik Salim-ef. Muftić, tajnik Muhamed Seid-ef. Serdarević, blagajnik Tajib-ef. Saračević, knjižničar Muhamed-ef. Tufo, zamjenik tajnika Sakib-ef. Korkut, zamjenik blagajnika Ibrahim-ef. Sarić, članovi Odbora Salih-ef. Svrzo, Ahmed-ef. Burek i Mehmed-ef. Polić.

Odmah po konstituiranju Glavni odbor je pristupio poslu  i ostvarivanju zadataka, predviđenih Pravilima i dobivenih na Skupštini Društva.

U Pravilima se, između ostalog, kaže: »Društvo imade taj zadatak, da udruži i ujedini svu ilmijju u Bosnii Hercegovini  u jednu cjelinu, pa da udruženom snagom radi: na širenju dobre i zdrave prosvjete a naročito vjerske; na učvršćivanju islamskih vjerskih osjećaja; na poticanju islamskog elementa na vršenje vjerskih dužnosti, na suzbijanju protuislamskih ideja i običaja; na iskorjenjivanju onih zlih i štetnih navika, koje su se tečajem vremena uvukle u islamsku zajednicu; dalje raditi na tome da se muslimanskom podmlatku  daje valjan i jedinstven odgoj; štiti staleške interese i ugled ilmijje i nastojati za tim da se ona podigne i održi na onoj visini, koja joj pripada. Osim toga društvo ima raditi na potpomaganju siročadi i udovica onih svojih redovitih članova, koji su siromašni a koji nemaju mirovine, kao i na pružanja potpora samim takvim članovima u izvanrednim okolnostima; naročito pak treba nastojati za tim, da se položaj i materijalno stanje muallima, vjeroučitelja, imama i muderrisa poboljša.

Društvo kao društvo ne smije pripadati nikakvoj političkoj stranci, ali mu je ipak dužnost da podupire one misli i poduzeća koja su korisna za ehli islam u Bosni i Hercegovini, pa poticala ona odakle bilo.

Ciljevi Udruženja ilmiije su:

- unapređenje islamskog odgoja i stručne naobrazbe članstva;

- izdavanje stručnih knjiga, časopisa, listova i drugih publikacija;

- jačanje svijesti o odgovornosti članova prema institucijama Islamske zajednice;

- pridržavanje kodeksa imama;

- pružanje pomoći članovima;

- posebna briga o invalidima, bolesnicima i penzionerima iz redova Udruženja ilmijje;

- pružanje odgovarajuće pažnje porodicama šehida,  poginulih i umrlih članova Udruženja ilmijje;         

- odgovarajuća saradnja sa sličnim institucijama i asocijacijama.

Članovi Udruženja ilmijje mogu biti redovni i počasni.

Redovni članovi mogu biti: aktivni i penzionisani muftije, muderrisi, imami, hatibi, muallimi, muallime, i drugi zaposleni u Islamskoj zajednici, vjeroučitelji u školama te druga lica koja zasnivaju radni odnos po prijedlogu ili uz saglasnost organa Islamske zajednice u Bosni i Hercegovini a koji prihvataju Statut i Program rada Udruženja ilmijje.

Reisu-l-ulema i zamjenik reisu-l-uleme su počasni članovi Udruženja ilmijje.